سرطانهای سر و گردن
سرطانهای سر و گردن به گروهی از سرطانها گفته میشود که در نواحی مختلف سر و گردن ایجاد میشوند؛ از جمله دهان، زبان، لب، حلق، حنجره، بینی، سینوسها و غدد بزاقی. این سرطانها متناسب با محل ضایعه، میتوانند بر عملکردهای مهمی مانند صحبت کردن، بلعیدن، تنفس، تغذیه و ظاهر ناحیه صورت و گردن تأثیر بگذارند.
انواع شایع سرطانهای سر و گردن
شایعترین نوع سرطان در نواحی سر و گردن، بهویژه دهان، حلق و حنجره، از سلولهایی شروع میشود که سطح داخلی این نواحی را میپوشانند. به این نوع سرطان در منابع علمی SCC گفته میشود.
سرطانهای غدد بزاقی، بینی و سینوسها نیز در گروه سرطانهای سر و گردن قرار میگیرند، اما نسبت به سرطانهای دهان، حلق و حنجره میزان شیوع کمتری دارند.
عوامل خطر سرطانهای سر و گردن
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطانهای سر و گردن را افزایش دهند، از جمله:
- مصرف دخانیات
- مصرف الکل
- عفونت با ویروس HPV
- قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید
- بهداشت نامناسب دهان و دندان
- تماس طولانیمدت با برخی مواد شیمیایی، گردوغبار یا عوامل شغلی در محیط کار
داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست، اما میتواند اهمیت مراقبت، پیگیری و مراجعه بهموقع به پزشک را افزایش دهد.
علائم هشداردهنده سرطانهای سر و گردن
علائم سرطانهای سر و گردن بسته به محل درگیری متفاوت است. با این حال، ادامهدار شدن برخی نشانهها باید جدی گرفته شود، از جمله:
- زخم دهانی که طی چند هفته بهبود پیدا نمیکند
- لکه سفید یا قرمز ماندگار در دهان
- توده یا برجستگی در گردن
- گرفتگی صدا یا تغییر صدا در بازه زمانی طولانی
- گلودرد مداوم
- درد یا مشکل هنگام بلع
- خونریزی غیرعادی از دهان یا بینی
- گرفتگی یکطرفه و مداوم بینی
- درد، بیحسی یا تغییر حس غیرعادی در صورت، دهان یا گلو
تشخیص سرطانهای سر و گردن
تشخیص معمولاً با معاینه پزشک آغاز میشود. در این معاینه، نواحی دهان، گلو، بینی، گردن و غدد لنفاوی بررسی میشوند. در صورت نیاز، ممکن است از روشهای تصویربرداری مانند سیتیاسکن، امآرآی یا پتاسکن برای بررسی دقیقتر محل و وسعت درگیری استفاده شود. در صورت تشخیص نهایی بیماری توسط پزشک بررسیهای تکمیلی انجام میشود. نتیجه این بررسیها به پزشک کمک میکند مناسبترین برنامه درمانی را برای بیمار انتخاب کند.
درمان سرطانهای سر و گردن
انتخاب روش درمان به محل ضایعه، مرحله بیماری، نوع تومور، میزان گسترش بیماری و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. درمان ممکن است شامل یک یا ترکیبی از روشهای زیر باشد:
- جراحی
- پرتودرمانی
- شیمیدرمانی
- داروهای هدفمند
- ایمونوتراپی
- الکتروکموتراپی
تصمیمگیری درباره استفاده از هر روش درمانی باید بر اساس محل ضایعه، اندازه و عمق تومور، شرایط بیمار، درمانهای قبلی و نظر پزشک متخصص انجام شود.
جمعبندی
سرطانهای سر و گردن میتوانند در بخشهایی مانند دهان، زبان، لب، حلق، حنجره، بینی، سینوسها و غدد بزاقی ایجاد شوند. مصرف دخانیات، الکل، عفونت HPV و تماس طولانیمدت با نور خورشید از عوامل مهم خطر در برخی از این سرطانها هستند.
تشخیص زودهنگام نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب و افزایش شانس کنترل بیماری دارد. توجه به علائمی مانند زخم دهانی ماندگار، توده گردنی، گرفتگی صدا، مشکل در بلع، خونریزی غیرعادی و گرفتگی یکطرفه بینی میتواند به مراجعه بهموقع و شروع سریعتر مسیر تشخیص و درمان کمک کند.
منابع علمی
National Cancer Institute (NCI). Head and Neck Cancers – Fact Sheet.
American Cancer Society. Head and Neck Cancers.
Cancer Research UK. Head and Neck Cancer Overview.
Morozas A, et al. Electrochemotherapy for Head and Neck Cancers: Possibilities and Limitations. Frontiers in Oncology, 2024.
