سرطان پستان
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان است. این بیماری زمانی ایجاد میشود که برخی از سلولهای پستان از روند طبیعی رشد خارج شده و بهصورت غیرقابل کنترل تکثیر مییابند. این تغییرات ممکن است به شکل توده، تغییر در بافت پستان یا تغییر در ظاهر پوست و نوک پستان دیده شوند. اگرچه سرطان پستان بیشتر در زنان دیده میشود، اما در موارد نادر میتواند در مردان نیز ایجاد شود.
بر اساس آمارهای جهانی، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲.۳ میلیون زن در جهان به سرطان پستان مبتلا شدهاند. همچنین آمارها نشان میدهد میزان ابتلا در کشورهای مختلف یکسان نیست؛ برای مثال، در کشورهای بسیار توسعهیافته حدود یک نفر از هر ۱۲ زن و در کشورهای با توسعه پایین حدود یک نفر از هر ۲۷ زن در طول زندگی خود به سرطان پستان مبتلا میشود.
تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در افزایش شانس درمان موفق و کنترل بیماری دارد. به همین دلیل، آگاهی از علائم هشداردهنده، انجام غربالگری منظم و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی اهمیت زیادی دارد.
عوامل خطر سرطان پستان
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- افزایش سن
- سابقه سرطان پستان یا تخمدان در خانواده، مانند مادر، خواهر یا دختر
- وجود برخی تغییرات ژنتیکی
- چاقی، بهویژه پس از یائسگی
- کمتحرکی
- مصرف الکل
- شروع قاعدگی در سن پایین یا یائسگی در سن بالاتر
- بارداری نخست در سن بالاتر یا نداشتن سابقه بارداری
- مصرف طولانیمدت برخی درمانهای هورمونی، بهویژه پس از یائسگی
- سابقه پرتودرمانی یا قرار گرفتن در معرض دوز بالای اشعه در ناحیه قفسه سینه، بهویژه در سنین پایینتر از 30 سال
داشتن یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان پستان نیست، اما میتواند نیاز به بررسیهای منظمتر و پیگیری پزشکی دقیقتر را افزایش دهد.
علائم هشداردهنده سرطان پستان
سرطان پستان همیشه در مراحل اولیه با علائم واضح همراه نیست. با این حال، مشاهده هر یک از تغییرات زیر باید جدی گرفته شود:
- وجود توده یا سفتی جدید در پستان یا ناحیه زیر بغل
- تغییر در اندازه یا شکل پستان
- فرورفتگی، چروکیدگی، قرمزی یا ضخیم شدن پوست پستان
- ایجاد ظاهری شبیه پوست پرتقال روی پوست پستان
- تغییر جدید در نوک پستان، مانند فرورفتگی یا تغییر جهت
- ترشح غیرطبیعی از نوک پستان، بهویژه اگر خونی یا خودبهخودی باشد
- درد، تورم، قرمزی یا گرمی غیرعادی و پایدار در پستان
در برخی انواع سرطان پستان، ممکن است توده قابل لمس وجود نداشته باشد و بیماری بیشتر با قرمزی، تورم یا تغییرات پوستی خود را نشان دهد.بسیاری از تودههای پستان سرطانی نیستند، اما هر توده جدید یا تغییر پایدار در پستان باید توسط پزشک بررسی شود.
تشخیص سرطان پستان
تشخیص سرطان پستان معمولاً با ترکیبی از معاینه پزشک، روشهای تصویربرداری و نمونهبرداری انجام میشود. سپس، متناسب با شرایط بیمار، از روشهایی مانند ماموگرافی، سونوگرافی یا امآرآی پستان استفاده میشود.
در صورت تشخیص نهایی بیماری توسط پزشک بررسیهای تکمیلی انجام میشود. نتیجه این بررسیها به پزشک کمک میکند مناسبترین برنامه درمانی را برای بیمار انتخاب کند.
مراحل سرطان پستان
سرطان پستان بر اساس میزان گسترش بیماری، از مرحله صفر تا مرحله چهار طبقهبندی میشود. در مراحل اولیه، بیماری محدودتر است و درمان معمولاً با هدف کنترل کامل سرطان انجام میشود. در مراحل پیشرفتهتر، ممکن است سرطان به غدد لنفاوی اطراف یا اندامهایی مانند استخوان، ریه، کبد یا مغز گسترش یافته باشد.
مرحلهبندی سرطان پستان فقط بر اساس اندازه توده انجام نمیشود. وضعیت غدد لنفاوی، میزان گسترش بیماری، ویژگیهای سلولی تومور و برخی نشانگرهای زیستی نیز میتوانند در تعیین مرحله بیماری و انتخاب درمان نقش داشته باشند.
درمان سرطان پستان
انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی از جمله مرحله بیماری، اندازه توده، وضعیت غدد لنفاوی، ویژگیهای زیستی سلولهای سرطانی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. درمان ممکن است شامل یک یا ترکیبی از روشهای زیر باشد:
- جراحی
- شیمیدرمانی
- پرتودرمانی
- هورموندرمانی
- داروهای هدفمند
- ایمونوتراپی
در برخی بیماران منتخب، بهویژه در ضایعات پوستی یا متاستازهای سطحی ناشی از سرطان پستان، الکتروکموتراپی میتواند بهعنوان یک روش درمانی موضعی مورد بررسی قرار گیرد. در این روش، داروی ضدسرطان همراه با پالسهای الکتریکی کنترلشده در ناحیه هدف استفاده میشود تا ورود دارو به سلولهای توموری افزایش یابد.
جایگاه الکتروکموتراپی برای همه بیماران مبتلا به سرطان پستان یکسان نیست. انتخاب این روش به محل ضایعه، قابلیت دسترسی، سابقه درمانهای قبلی، امکان پوشش کامل ناحیه هدف با الکترود و نظر تیم درمان بستگی دارد.
پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان
اگرچه همه موارد سرطان پستان قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت برخی نکات میتواند به کاهش خطر ابتلا یا تشخیص زودتر بیماری کمک کند:
- انجام ماموگرافی دورهای طبق نظر پزشک
- آگاهی از وضعیت طبیعی پستانها و توجه به تغییرات جدید
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی
- حفظ وزن مناسب
- فعالیت بدنی منظم
- کاهش مصرف الکل
- پیگیری دقیقتر در افراد دارای سابقه خانوادگی یا عوامل خطر بالا
خودآگاهی نسبت به وضعیت پستانها اهمیت زیادی دارد. خودآزمایی پستان جایگزین معاینه پزشک یا ماموگرافی نیست، اما میتواند باعث مراجعه زودتر و بررسی بهموقع شود.
جمعبندی
سرطان پستان یکی از مهمترین و شایعترین سرطانها در زنان است، اما در بسیاری از موارد با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب قابل کنترل خواهد بود. شناخت علائم هشداردهنده، انجام غربالگری منظم و مراجعه بهموقع به پزشک نقش مهمی در تشخیص صحیح و انتخاب بهترین روش درمان دارد.
درمان سرطان پستان باید بر اساس مرحله بیماری، ویژگیهای تومور و شرایط بیمار انتخاب شود. در کنار روشهای اصلی درمان، برخی روشهای موضعی مانند الکتروکموتراپی نیز در بیماران منتخب، بهویژه در ضایعات پوستی یا سطحی، میتوانند پس از ارزیابی دقیق تیم درمان مورد بررسی قرار گیرند.
منابع علمی
World Health Organization. Breast Cancer – Key Facts.
National Cancer Institute. Breast Cancer Causes and Risk Factors.
National Cancer Institute. Breast Cancer Screening.
National Cancer Institute. Breast Cancer Diagnosis.
American Cancer Society. Breast Cancer Stages.
NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Breast Cancer.
NICE. Electrochemotherapy for Metastases in the Skin from Tumours of Non-skin Origin and Melanoma.
Gehl J, et al. Updated Standard Operating Procedures for Electrochemotherapy of Cutaneous Tumours and Skin Metastases. Acta Oncologica. 2018.
